Chinese and English | Vietnamese

Bát Nhã Ba-la-mật

Trích Kinh Diệu Pháp Liên Hoa Lược Giảng - Phẩm Đề Bà Đat Đa - Hoà Thượng Tuyên Hoá Lược giảng

 

 

 

Ba-la-mật thứ sáu là Bát Nhã Ba-la-mật.

“Bát Nhã” cũng là một chũ Phạn ngữ (Prajna), nếu dịch sát nghĩa thì có nghĩa là “trí tuệ”. Nhưng tại sao không dịch hẳn ra là “trí tuệ” mà vẫn giữ nguyên âm “Bát Nhã”? Vì chữ “trí tuệ” thì quá thông thường, còn “Bát Nhã” lại vô cùng tôn quý. Vì tôn trọng âm thanh này nên không dịch, gọi là “tôn trọng không dịch”. Hơn nữa, “Bát Nhã” còn mang nghĩa “đa hàm” – hàm chứa nhiều ý nghĩa - nên cũng không thể dịch đơn giản.

“Đa hàm” là như thế nào? Bởi vì Bát Nhã bao hàm ba tầng ý nghĩa:

Văn tự Bát Nhã: Là những lời kinh điển, văn chương, kinh sách mà Đức Phật đã nói. Đây là tầng đầu tiên - trí tuệ thể hiện qua ngôn từ, gọi là văn tự Bát Nhã. Nhưng các loại sách vở thế gian thông thường thì không thể gọi là văn tự Bát Nhã.

Quán chiếu Bát Nhã: Là trí tuệ phát sanh từ sự chiêm nghiệm sau khi đọc kinh điển. Từ văn tự mà khởi lên sự soi chiếu, suy nghĩ sâu xa.

Thật tướng Bát Nhã: Đây là tầng trí tuệ cao nhất - chân thật như như. Thật tướng vốn là “vô tướng”, nhưng lại “vô sở bất tướng” (không có hình tướng nào mà không bao hàm trong đó). Nó không có hình tướng, nhưng cũng không có cái gì nằm ngoài nó, nên gọi là “thật tướng”. Nó vượt lên cả “không” và “có”. Văn tự Bát Nhã là “có”, Quán chiếu Bát Nhã là “không”; từ “có” mà đạt đến “không”, rồi từ “không” mà đến “phi không phi hữu”, là chẳng phải không, chẳng phải có. Đó chính là thật tướng Bát Nhã. Nếu ngộ được cảnh giới “phi không phi hữu” ấy, đó là trí tuệ chân thật.

Chính vì Bát Nhã chứa đựng ba tầng ý nghĩa sâu sắc như vậy nên người ta giữ nguyên âm gốc, không dịch.

Bát Nhã chính là trí tuệ. Có trí tuệ thì có Bát Nhã; không có trí tuệ thì là ngu si. Người ngu si là người không có Bát Nhã; người có Bát Nhã là người có trí tuệ. Có người nói: “Lần này tôi rất buồn vì tôi quá ngu si, không có Bát Nhã.” Quý vị không cần phải buồn! Chỉ cần quý vị biết mình ngu si, đó chính là quý vị có trí tuệ rồi! Chỉ sợ là quý vị ngu si mà không tự biết, còn tưởng mình rất thông minh - đó mới là thật sự ngu si! Vì sao? Vì quý vị không có “tự tri chi minh”, không có sự sáng suốt để biết chính mình. Nếu quý vị có sự sáng suốt đó, thì tức là đã có trí tuệ, có Bát Nhã.

Hôm nay quý vị có thể biết rõ chính mình, thì hôm nay quý vị có trí tuệ; ngày mai quý vị biết rõ mình, ngày mai quý vị có trí tuệ; nếu mỗi ngày đều tự biết mình, thì mỗi ngày quý vị đều có trí tuệ. Cho nên đừng lo sợ mình không có trí tuệ hay không có Bát Nhã, chỉ sợ quý vị không biết. Nếu quý vị biết, thì đó chính là Bát Nhã rồi. Và Bát Nhã từ đâu mà sanh ra? Chính là từ ngu si mà sanh ra. Nếu bạn không có ngu si thì cũng không thể có Bát Nhã! Vậy nên khi quý vị nhận ra sự ngu si của mình. A ha! Bát Nhã liền xuất hiện. Bát Nhã hiển lộ lên rồi. Thật vi diệu làm sao, vi diệu không thể nói hết được.

Thật ra, pháp vi diệu này tôi vốn không định giảng, nhưng nay thấy cơ duyên của quý vị cũng đã chín muồi rồi, nên có thể nói ra được. Vì sao? Vì duyên đã đến lúc, nay là lúc nên giảng về Bát Nhã Ba-la-mật thứ sáu. Nếu chưa đến lúc, tôi sẽ không nói. Nhưng bây giờ đã đến lúc rồi.

Quý vị thấy mấy ngày trước giảng về Nhẫn nhục, có nhiều người không chịu nổi, bèn thối lui. Thối lui là sao? Họ nói: “Thầy mà không giảng về nhẫn nhục thì con không thấy gì, còn gắng nhẫn được; nhưng cứ giảng đến nhẫn nhục là con lạ nổi nóng!” Không giảng Tinh tấn thì không sao, mà giảng đến Tinh tấn thì người ta bắt đầu “retreat”—thối lui. ¨

Bây giờ giảng về Tham thiền. Không giảng thì họ còn an tịnh; giảng ra thì họ bắt đầu loạn tâm.

Bây giờ giảng đến Bát Nhã. Không giảng thì họ không thấy mình ngu si; nhưng vừa nhắc đến Bát Nhã thì ngu si liền hiện ra. Vì sao khi không giảng thì không thấy? Vì lúc đó không có “kính chiếu yêu” - tấm gương soi yêu quỷ. Giờ dùng kính chiếu yêu soi thử -“Ồ! Thì ra cái ngu si là thế này đây!” Trước kia quý vị đâu có nhẫn nhục gì, chẳng qua vì chưa bị thử thách, nên không nhận ra. Bây giờ nói đến nhẫn nhục - đó là dùng kính chiếu yêu - thì biết ngay mình không nhẫn được. Trước khi giảng về tinh tấn, quý vị có lười biếng cũng không nhận ra. Nay nói về tinh tấn - “Ồ! Thì ra mình biếng nhác như thế này!” Nay giảng đến Bát Nhã, quý vị nhận ra mình ngu si - thì tức là quý vị đã có một tia hào quang rồi, trí tuệ bắt đầu phát sanh.