Bồ- tát Long Thọ người Tây Thiên Trúc, nhân khi Tổ thứ mười ba (Ca-tỳ-ma-la) đến đây hoằng hóa, Ngài đến nghinh tiếp và thưa:

- Nơi núi sâu vắng vẻ, là chỗ hang động của rồng rắn, đại đức là bậc chí tôn, vậy chẳng là uổng công thần túc của Ngài sao? Tổ bảo:

- Ta chẳng phải chí tôn, ta đến là để thăm hỏi hiền giả.

Ngài Long Thọ nghĩ thầm (trong lòng). Tổ biết Ngài nghĩ gì. Ngài xin sám hối tạ tội. Tổ liền cho Ngài cùng năm trăm đồ chúng xuất gia, truyền giới cụ túc và truyền đại pháp cho Ngài. Sau khi đắc pháp Ngài liền du hóa đến Nam Ấn Độ. Dân chúng ở đây phần nhiều đều tin phước nghiệp, nên Ngài dạy về nghĩa Phật tánh, nghe xong họ đều tin theo. Thế rồi, Ngài trở lại ngay tòa hiện thân như trăng tròn. Bấy giờ, trong chúng có Ca-na-đề-bà nói: ‘Ngài hiện thể tướng của Phật tánh để chỉ dạy chúng ta’.

Về sau, Ngài phó pháp cho tôn giả Ca-na-đề-bà rồi nhập tam-muội Nguyệt luân, hiện nhiều thứ thần biến rồi an nhiên thị tịch.

Tôn giả người nước Tây Thiên Trúc: Vị Tôn giả này là Bồ-tát Long thọ(1), tức Tổ thứ mười bốn của Ấn Độ, người miền Tây Ấn.

Nhân lúc Tổ thứ mười ba hoằng hóa đến đây: Tổ thứ mười ba giáo hóa chúng sinh, đến nước Tây Thiên Trúc. Bồ-tát Long Thọ ra nghênh tiếp và thưa: “Nơi núi sâu vắng vẻ, là chỗ hang động của rồng rắn, đại đức là bậc chí tôn, vậy chẳng là uổng công thần túc của Ngài sao?: Tôn giả Long Thọ tu hành ở nơi này, nên ra nghênh tiếp Tổ và thưa: “Chỗ này non cao, núi thẳm, vô cùng vắng vẻ và trơ trọi, là hang ổ của loài rồng và mãng xà. Thưa Đại đức! Ngài là bậc cao thượng và tôn quý rất mực, vậy chẳng hay Ngài có đi lạc lối chăng ? Mà sao lại hoài công cất bước đến chỗ này?”. Chữ thần túc “神足” ở đây không có nghĩa là thần túc thông.

Tổ bảo: Ta chẳng phải chí tôn, ta đến là để thăm hỏi hiền giả: Tổ thứ mười ba nói: “Ta không phải là bậc tôn quý, ta đến đây để thăm hỏi người hiền đức.” Ngài Long Thọ nghĩ thầm: Nghĩ thầm tức là nói chuyện thầm trong lòng. Ngài Long thọ nói thầm, đại khái như nói: “Ngài nói dối nhé! Ngài vốn là một vị tổ sư, mà Ngài nói không phải là bậc chí tôn”. Tổ biết Ngài nghĩ gì: Tổ thứ mười ba biết trong lòng Ngài nghĩ gì.

Ngài xin sám hối tạ tội: Bởi thấy Tổ biết hết những gì mình nghĩ trong lòng nên Bồ-tát Long Thọ xin Tổ cho Ngài được sám hối tạ tội, tự nhận sự lỗi lầm! Như chúng ta thường nói bằng tiếng Anh câu “I am sorry! I am very stupid!” (Con xin lỗi! Con thực ngu xuẩn!)

Tổ liền cho Ngài cùng năm trăm đồ chúng xuất gia, truyền giới cụ túc và truyền đại pháp cho Ngài. Tổ thứ mười ba cho Ngài và năm trăm năm trăm người tu theo Ngài xuất gia, thọ giới cụ túc và truyền pháp tâm ấn cho Ngài(2). Sau khi đắc pháp Ngài liền du hóa đến Nam Ấn Độ. Sau khi đắc pháp, Bồ-tát Long Thọ du hóa đến Nam Ấn Độ. Dân chúng ở đây phần nhiều đều tin phước nghiệp: Con người nơi này, phần nhiều tu phước báo của trời người, không biết cầu học Phật pháp. Họ chỉ biết gieo phước, cầu phước. Ngài dạy nghĩa Phật tánh. Tổ thứ mười bốn dạy họ về Phật tánh, tự tánh, đầy đủ vô lượng công đức và tất cả phước báu. Nghe xong mọi người đều tin theo. Sau khi nghe xong, mọi người đều bỏ Tiểu thừa tu theo Đại thừa và hoàn toàn thay đổi tâm cầu phước trước kia của họ. Thế rồi, Ngài lại ngay tòa hiện thân như trăng tròn: Ở trên tòa Bồ-tát Long Thọ hiện thân như mặt trăng tròn, thân Ngài sáng như ánh sáng của mặt trăng.

Bấy giờ, trong chúng có Ca-na-đề-bà nói: ‘Ngài hiện thể tướng của Phật tánh để chỉ dạy chúng ta’: Trong đại chúng có Ca-na-đề-bà chính là Tổ thứ mười lăm, Ngài nói: “Đây là Tôn giả thị hiện thể và tướng của Phật tánh xưa nay, để giáo hóa chúng ta”.

Về sau, Ngài phó pháp cho Ca-na-đề-bà rồi nhập tam-muội Nguyệt luân, hiện nhiều thứ thần biến rồi an nhiên thị tịch: Về sau Bồ-tát Long Thọ truyền pháp cho Tổ thứ mười lăm- Ca-na-đề-bà, rồi nhập định Nguyệt luân, thị hiện thần thông, sau đó an nhiên thị tịch.

Nghĩa của Phật tánh, chẳng tướng có, không: Phật tánh chẳng phải có, chẳng phải không.

Hiện trăng tam-muội, trăng đẹp lên cao: Hiện tam-muội như ánh sáng một mặt trăng bằng san hô.

Để ngăn đồ chúng, không lạc lối đi: Đúng là một bậc trượng phu con nhà Phật, chẳng theo lối nào khác, cũng chẳng lạc vào thứ bậc nào.

Đôi mày vừa nhướng, một nhát trúng hai: Đôi mày ấy đều không. Đánh một tiếng kiền chùy có hai âm thanh phát ra, vậy đánh thế nào?

Tổ thứ mười bốn được truyền tâm: Tổ thứ mười bốn là Bồ-tát Long Thọ, người Thiên Trúc được truyền tâm ấn.

Long cung tìm báu được kinh thâm: Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm của chúng ta chính là do Bồ-tát Long Thọ đến long cung trong biển lớn lấy đem về (3).

Pháp giới là thể không ngằn mé: Bộ kinh lớn này lấy Pháp giới làm thể, không có giới hạn.

Hư không là dụng có chi tâm: Hư không là dụng thì có dấu vết gì? Dấu vết gì cũng không có!

Bao la vạn tượng nhiều vi diệu: Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm này bao la vạn vật, chứa đựng tất cả và có hết thảy diệu dụng.

Gồm thâu yếu chỉ thoát mê lầm: Thâu hết những điều bí mật, cũng không có sáu căn, sáu trần, mà xa lìa tất cả!

Nhà lửa hiểm nguy đừng lưu luyến: Nhà lửa tam giới là Dục giới, Sắc giới, Vô Sắc giới rất nguy hiểm, một khi mất thân người thì vạn kiếp khó được lại.

Phật tọa Bồ đề thấy sao mầu: Lúc xưa, Đức Phật Thích-ca Mâu-ni ngồi bên cội cây bồ-đề, quyết không đứng dậy, đêm thấy sao sáng mà ngộ đạo. Chúng ta nên biết, Đức Phật Thích-ca Mâu- ni tu hành khổ hạnh thế nào mới thành Phật. Vì vậy, chúng ta tu hành cần phải có chút tinh thần khổ hạnh, phải xả bỏ hết tất cả, đừng sợ khổ. Quý vị nếu không xả được cái tử, tức không đổi được cái sanh; không xả được cái giả, tức không thể thành tựu được cái chơn; không chịu được khổ thì không thể hưởng được phước.

Chú 1: Về nguồn gốc tên của Bồ-tát Long Thọ, trong Tuyền Pháp Chánh Tông Ký có ghi như sau:

Bồ- tát Long Thọ người nước Tây Thiên Trúc, nhưng không rõ Ngài họ gì. Có thuyết nói: Ngài xuất thân từ dòng Phạm chí, rất thông minh, tài giỏi và trí tuệ siêu việt hơn người, chẳng phải là người bình thường. Lúc trẻ, Ngài đã thuộc bốn bộ kinh điển Vệ-đà, lớn lên lại giỏi về thiên văn, địa lý, lại thông hiểu nghệ thuật[1] của các dân tộc và biết những điều thần kỳ. Xưa, nước Ngài có ngọn núi cao tên là Long Thắng, giống rồng thường trú ngụ nơi này. Trên núi có nhiều cây lớn, các loài rồng thường ở dưới bóng cây. Đến khi Bồ-tát giác ngộ, muốn xuất gia, liền vào núi đó tu hành và ở bên những gốc cây ấy. Về sau, khi đã thông hiểu nghĩa lý sâu xa của Tam tạng kinh điển, Ngài thuyết pháp cho loài rồng nghe, nên có hiệu là “Long Thọ”.

Chú 2: Bài kệ truyền pháp của Tổ thứ mười ba phó chúc cho Tổ thứ mười bốn thấy trong Cảnh Đức Truyền Đăng Lục và Chỉ Nguyệt Lục ghi:

Chú 3: Sự tích Bồ-tát Long Thọ vào long cung lấy kinh, nay căn cứ vào Phó Pháp Tạng Nhân Duyên Truyện, lược thuật như sau:

……Bồ-tát Đại Long dùng thần lực dẫn Bồ-tát Long Thọ vào long cung trong biển lớn, mở hòm bảy báu, lấy kinh Phương Đẳng Đại Thừa thậm thâm vi diệu và vô lượng diệu pháp cất giữ trong long cung trao cho Bồ-tát Long Thọ. Trong chín mươi ngày ở long cung Bồ-tát Long Thọ thông hiểu rất nhiều. Ngài lại đi sâu vào kinh tạng, lãnh hội được ý nghĩa vi diệu, được lợi ích lớn và thọ dùng vô cùng.

Long vương biết tâm niệm của Ngài, hỏi: “Ngài đọc hết kinh chưa?” Bồ-tát Long Thọ đáp: “Kinh điển trong kho tàng vô lượng vô biên, tôi không thể xem hết được, nhưng những gì tôi đã đọc thì đã vượt quá gấp mười lần kinh điển có ở Diêm-phù-đề”.

Long vương lại nói: “Kinh điển Thích-đề-hoàn-nhân cất giữ trên trời Đao-lợi nhiều hơn long cung của ta gấp trăm ngàn vạn lần; kinh điển của ta cất giữ nhất định không thể so sánh với trên ấy”.

Sau khi tụng đọc những kinh điển này, Bồ-tát Long Thọ hoát nhiên thông suốt, hiểu rõ pháp nhất tướng, thông đạt thật tướng, thấu triệt vô sinh, đầy đủ sinh nhẫn và pháp nhẫn. Long vương biết Ngài đã ngộ đạo liền đưa Ngài rời khỏi long cung……

[1] Nghệ thuật 藝術: như văn học, hội hoạ, điêu khắc, kiến trúc, âm nhạc, vũ đạo, hý kịch, điện ảnh, khúc nghệ...