Chinese | Vietnamese

Phật Tổ Đạo Ảnh

Hòa Thượng Tuyên Hóa　

Mục Lục

Giới thiệu:

Chư Tổ, tuy Ấn, Hoa có khác, nhưng cùng vẻ thiên dung đạo mạo, rờ rỡ sáng ngời, khiến người chiêm ngưỡng, vơi sạch lòng trần, thấy tướng liền ngộ tâm. Chỉ trong sớm tối, ngàn năm cùng quay về với chư Tổ trong đại quang minh tạng. Chẳng có đạo ảnh thì lấy gì làm nên chuyện đó? Khoảng đời Hồng-Vũ, một số ham thích đạo, cả tăng và tục, cùng nhau miêu họa đạo ảnh Phật và Tổ, từ tôn giả Đại Ca Diếp đến các vị tôn túc cổ sơ trong nước, tính ra là 120 vị, rồi tàng trữ tại núi Ngưu-Thủ phía nam kinh đô. Nét bút tinh thần, phong độ cao khiết, nếu chẳng do sự kỳ diệu của tâm tư, cảm ứng đến chỗ u linh thì dễ gì có được bút pháp như vậy !

　

Tổ thứ chín: TÔN GIẢ PHỤC-ĐÀ-MẬT-ĐA

Tôn giả Phục-đà-mật-đa người xứ Đề-già, đã năm mươi tuổi mà miệng chưa từng nói một lời, chân chưa từng đi một bước. Một hôm, gặp Tổ thứ tám (Phật-đà-nan-đề), nghe Tổ nói, Phục-đà-mật-đa đúng là đệ tử của Tổ, Tôn giả liền đứng dậy, đỉnh lễ và thưa:

Cha mẹ chẳng phải thân

Thì ai là thân nhất?

Phật chẳng dạy đạo ta

Thì ai dạy hay nhất?

Tổ bảo:

Lời nói của ông thân với tâm ông nhất, cha mẹ cũng không bằng. Hạnh ông hiệp với đạo, chính là tâm chư Phật.

Nghe kệ xong, Tôn giả liền đi bảy bước.

Tổ bảo:

Đứa bé này xưa đã từng gặp Đức Phật và phát nguyện xuất gia nhưng sợ cha mẹ không cho phép nên chẳng nói, chẳng đi vậy!

Nghe Tổ nói, cha mẹ Ngài liền cho con xuất gia. Tổ cho Ngài xuống tóc, thụ giới cụ túc và truyền trao đại pháp. Sau khi đắc pháp, Tôn giả đến miền Trung Ấn Độ hành hóa và truyền pháp cho Nan Sinh, rồi nhập diệt tận định mà vào Niết-bàn.

Bài tán:

Miệng chưa từng mở

Nói khắp mọi người

Chân chưa từng bước

Đi khắp hư không

Chẳng màng tôn quý

Phật Tổ đồng hành

Chân đi bảy bước

Thành một giai thoại.

語未出口　

言滿天下　

足未出戶　

虛空遍跨

尊貴不居　

佛祖並駕　

周行七步　

已成話欛

Kệ rằng:

Chẳng nói chẳng đi bởi nguyện sinh

Song thân chẳng nỡ dứt thâm tình

Thân tâm bản tánh đều tròn hiếu

Thầy Tổ, Phật-đà thảy kính tin

Bẩm tánh phú cho tài chọn pháp

Khéo thay anh tuấn gặp thầy tinh

Một lời thức tỉnh ngay trò giỏi

Mừng rỡ ngợi khen thật đáng kinh!

(Ngày 5, tháng 3, năm 1978 Tuyên Công Thượng Nhân)

不言不履乘願來

椿萱難捨體親懷

孝身孝心孝本性

敬師敬祖敬佛臺

獨具異稟擇法眼　

巧遇良範識英才

一言喚醒真弟子　

手舞足蹈嘆奇哉

Giảng: (Phần này bản cảo bị thất lạc, nên đệ tử bổ sung phần giảng bạch thoại).

Tôn giả Phục-đà-mật-đa người xứ Đề-già, đã năm mươi tuổi mà miệng chưa từng nói một lời, chân chưa từng đi một bước: Tổ thứ chín-tôn giả Phục-đà-mật-đa, họ Tì-xá-la, người xứ Đề-ca. Đề-ca là tên gọi một nước của Ấn Độ thời xưa. Đến năm mươi tuổi mà Ngài chưa nói được, cũng không đi được. Ngài có thật là không biết nói, không biết đi không? Đó là vì sự tu hành đời trước của Ngài, không thích hợp với pháp dơ uế của thế gian, nên chân Ngài không bước ra khỏi cửa, miệng không nói một lời đúng hay sai.

Một hôm, được gặp Tổ thứ tám (Phật-đà-nan-đề), nghe Tổ nói, Phục-đà-mật-đa đúng là đệ tử của Tổ: Bấy giờ, Tổ thứ tám-Phật-đà-nan-đề lãnh đạo đồ chúng, hành hóa đến nước Đề-ca. Lúc gần đến gia đình họ Tì-xá-la, thấy trên mái nhà của họ có ánh sáng trắng bay vút lên, Ngài liền nói với đồ chúng: “Gia đình này nhất định có thánh nhân, người ấy không nói được, thật đúng là căn khí Đại thừa. Người ấy không bước được, vì biết mỗi bước đi sẽ va chạm đến những thứ dơ uế”. Sau khi Tổ thứ tám nói xong, trưởng giả họ Tì-xá-la liền bước ra, đỉnh lễ Tổ và mời vào nhà. Ông ta hỏi Tổ cần giúp đỡ gì không, Tổ nói: “Tôi cần một người làm thị giả”. Trưởng giả họ Tì-xá-la chỉ Phục-đà-mật-đa nói: “Dạ thưa Ngài! Con tôi, tên là Phục-đà-mật-đa, năm nay đã năm mươi tuổi rồi, nhưng từ trước đến nay, miệng không nói một lời, chân chưa hề chạm đất, nó có thích hợp làm thị giả của Ngài không?” Tổ nói: “Nếu đứa bé giống như lời ông nói thì nó thật là một đồ đệ tốt của tôi rồi!”

Tôn giả liền đứng dậy đỉnh lễ và thưa: Vừa nghe Tổ nói, tôn giả Phục-đà-mật-đa lập tức đứng dậy, đỉnh lễ Tổ và thưa. Các vị thấy chăng? Không những Ngài đứng dậy mà còn cất tiếng nói nữa. Quả thật Ngài là người cầu pháp hết sức cung kính!

Ngài hỏi Tổ: “Cha mẹ chẳng phải thân thì ai là thân nhất?: Nếu cha mẹ không phải là người thân thiết, thì ai là người thân nhất?

Phật chẳng dạy đạo ta thì ai dạy hay nhất?: Nếu chư Phật không phải là thầy hướng dẫn ta, thì ai mới là người truyền đạo cho ta tốt nhất?”

Tổ nói: Tổ thứ tám nói: Lời nói của ông là thân với tâm ông nhất, cha mẹ không thân với ông bằng: Nếu như lời nói của ông mà theo sát tâm ông, hay nói khác, lời nói và tâm như một thì cha mẹ cũng không thân thiết hơn điều này. Hạnh ông hiệp với đạo, chính là tâm chư Phật: Nếu hành vi của ông và đạo hợp nhất thì đạo tâm của ông cũng chính là tâm của chư Phật rồi.”

Nghe kệ xong, Tôn giả liền đi bảy bước: Sau khi nghe Tổ thứ tám nói một bài kệ, tôn giả Phục-đà-mật-đa liền đi một bước đến bảy bước. Đi bảy bước này là tướng “xuất thai” trong “tám tướng thành đạo”. Từ xưa đến nay chư Phật giáng thần đều đi bảy bước. Tuy Ngài không phải mới ra đời, nhưng trước đây Ngài chưa từng đi, vì vậy bây giờ Ngài vừa đặt chân xuống đất, liền đi bảy bước (Chú 1).

Tổ nói: Đứa bé này xưa đã từng gặp Đức Phật và phát nguyện xuất gia nhưng sợ cha mẹ không cho, nên chẳng nói, chẳng đi vậy. Tổ thứ tám nói: “Đứa bé này từ xưa đã từng gặp Đức Phật và phát nguyện xuất gia tu hành, nên không thọ dụng các thứ ô nhiễm. Nhưng sợ cha mẹ không cho xuất gia, nên Ngài không nói cũng không đi.”

Nghe Tổ nói, cha mẹ Ngài liền cho con xuất gia: Nghe Tổ thứ tám nói như vậy, cha mẹ Ngài dù thương con cũng đành chấp nhận cho Ngài xuất gia tu hành.

Tổ liền cho Ngài xuống tóc, thụ giới cụ túc và truyền trao đại pháp: Tổ thứ tám liền cạo tóc, trao giới cụ túc và truyền pháp môn tâm ấn tâm cho Ngài (Chú 2).

Sau khi đắc pháp, Tôn giả đến miền Trung Ấn Độ hành hóa và truyền pháp cho Nan Sinh: Sau khi đắc pháp, tôn giả đi khắp nơi hoằng dương Phật pháp. Đến Trung Ấn Độ, Ngài truyền pháp cho Nan Sinh. Nan Sinh chính là Tổ thứ mười, vốn có tên là Hiếp tôn giả. Vì mẹ Ngài sinh Ngài rất khó, Ngài ở trong thai mẹ sáu mươi năm mới sinh ra.

Rồi nhập diệt tận định mà vào Niết-bàn: Sau đó, Tổ thứ chín nhập định diệt tận vô dư rồi vào Niết-bàn.

Bài tán:

Miệng chưa từng mở, nói khắp mọi người: Tuy Ngài chưa từng nói nhưng lời nói của Ngài đã nói khắp thiên hạ. Ở đây nói Ngài thuyết pháp tương ưng với đạo, đúng với đạo.

Chân chưa từng bước, đi khắp hư không: Tuy Ngài chưa từng đi nhưng bước chân của Ngài đã đi khắp hư không.

Chẳng màng tôn qúy, Phật Tổ đồng hành: Ngài là bậc rất tôn quí, nhưng Ngài không chấp vào điều đó, không một chút kiêu ngạo tự mãn. Công đức của Ngài có thể sánh ngang với chư Phật chư Tổ.

Chân đi bảy bước, thành một giai thoại: Ngài đi bảy bước như thế, câu chuyện này đã trở thành một công án của Phật giáo, một giai thoại!

Kệ rằng:

Chẳng nói chẳng đi theo nguyện sinh: Tuy Ngài không nói, cũng không đi nhưng lại theo nguyện tái sinh và muốn xuất gia tu hành.

Song thân chẳng nỡ dứt thâm tình: Sở dĩ Ngài giả ngu giả dại như vậy, chính vì Ngài biết được lòng cha mẹ mình không nỡ cho Ngài xuất gia.

Thân tâm bản tánh đều tròn hiếu: Ngài thân cũng tận hiếu, tâm cũng tận hiếu, thậm chí bản tính cũng tận hiếu.

Thầy Tổ Phật-đà thảy kính tin: Ngài kính Thầy, kính Tổ, Kính Phật.

Bẩm tánh phú cho tài chọn pháp : Đặc biệt là Ngài sẵn có con mắt chọn pháp, nên không phải theo học thầy một cách tùy tiện.

Khéo thay anh tuấn gặp thầy tinh: Điều may là gặp được bậc Thầy tài giỏi nên mới biết Ngài là người anh tài, một trong hàng long tượng của Phật pháp.

Một lời thức tỉnh ngay trò giỏi: Một câu “đệ tử giỏi” của Tổ làm Ngài tỉnh ngộ.

Mừng rỡ ngợi khen thật đáng kinh: Lúc ấy, Ngài vô cùng phấn chấn vừa nói vừa đi. Vì vậy mọi người vừa nghe công án này đều tán thán và kinh ngạc.

------------------------

Chú 1: Tám tướng thành đạo là: Từ trời Đâu-suất giáng thần, trụ thai, xuất thai, xuất gia, điều phục ma, thành đạo, chuyển pháp luân, nhập Niết-bàn.

Chú 2: Bài kệ truyền pháp của Tổ thứ tám phó chúc cho Tổ thứ chín trong Cảnh Đức Truyền Lục và Chỉ Nguyệt Lục:

Hư không không trong ngoài

Tâm pháp cũng như vậy

Nếu rõ được hư không

Đạt đến lí chân như.

虛空無內外

心法亦如此

若了虛空故　

是達真如理